Edebi Medeniyet 
Ebedi Medeniyet
(Okuma süresi: 3 - 5 dakika)
Bunu okudun 0%

Yunsemrede ask

Yunsemrede ask
Tasavvufta aşk, tabii olandan ruhani hâle geçişi oradan da ilahi sonuca yükselmeyi ifade eder. Tutku, heves, muhabbet, ilgi alaka duymak, hoşlanmak gibi kelimeler etrafında dolaşıp kalmak bazen aşk gibi görünse de onu tam ifade etmekten oldukça uzaktır. Aşk, merhale merhale ilerleyerek ezeli olana kavuşmaktır. İlahi aşk, diğer aşk hâllerinden Tanrı aşkına bir yöneliştir.

     Yunus Emre, ilahi aşkın sınırsızlığını bu aşkı her zaman sözünün merkezinde tutarak  izah eder. Aşk; dağa düşer, kül eyler, sulatanları kul eyler. Aşk; kayaları söyletir, akılları şaşırtır. Ona göre, herşey aşktır, herşeyin aslı ve özüdür. Anlam, bir değerdir; insanın iç dünyasını, duygu ve düşüncelerini dış dünya ile bütünleştirmesi ve  içselleştirmesidir. İnsanın özü ve sözünün bir olmasıdır. Beşeri aşk da denilen tabii aşk, ilahi aşkın giriş kapıdır.

    Yunus’un sözünde aşk, ‘’İşitin ey yarenler, kıymetli nesnedir aşk/ Değmelere verilmez, hürmetli nesnedir aşk ’’ ile başlar. ‘’Miskin Yunus n'eylesin, derdin kime söylesin/  Varsın dostu toylasın, lezzetli nesnedir aşk.’’ sözüyle de gerçek anlamına varır.  

    Bir hasret duygusuyla başlar aşk, gözyaşı döktürür sevgi basamağında durur bir vakit. Sonra gönül esrik olur. Bir zaman sevda çılgınlığıyla her şeyden uzaklaşır, dünyayı sevgiliden ibaret bilir. Arınmaya başlar, içindeki nefsâni olanlardan. Kays, Mecnun olmuştur artık. O, Leyla’ya seslenir: ‘’Benden uzak dur, çünkü senin sevgin, beni senden daha çok meşgul etti.’’

   Aşkın evrensel bir özellik taşıması Yaratıcı’nın insan varlığına bir bağışıdır. Aşk, insanın cevherine işlenmiş bir özdür. Aşk, insanda var olan  iyi, güzel ve doğru hasletlerin davranışlara yansıması ve ortaya çıkmasıyla ilgilidir. Gizli, saklı bir duygunun aşikar olmasıdır.Mutasavvuflar  ;“Ben gizli bir hazine idim bilinmeyi, sevilmeyi istedim,”  kutsi hadisinden hareketle âlemlerin Tanrı tarafından  bilinmek ve sevilmek üzre yaratıldığını söylerler.

   Mevlana’nın“Her kim aşk ile yanıp tutuşmamışsa, o uçmayan, kanatsız kuş gibidir vah ona… Aşksız ömrü hesaba sayma, çünkü o sayıdan dışarıda kalacaktır.”  sözü hakikatin ilahi aşka ulaşmakla bulunacağını, aşksız bir ömrün ise boşa geçirilmiş olduğunu belirtmektedir. Şöyle devam eder Aşk Sultanı: "Aşk geldi. Damarımda, derimde kan kesildi; beni kendimden aldı, sevgiliyle doldurdu. Bedenimin bütün cüzlerini sevgili kapladı. Benden kalan yalnız bir ad, ondan ötesi hep o.."

       Aşk, kendi benliğinden sıyrılıp Hakk’a yönelmektir. Ölmeden önce ölmektir. Kendi varlığından vazgeçmektir. Yunus; ‘’Beni bende demen, ben de değilim/ Bir ben vardır bende, benden içeri’’ demekle bu sırrı ayan eder. Mevlana, Yunus’un  bu söylemini şöyle dillendirir:

 ‘’Ben bende değil, sende de hem sen, hem ben,
Ben hem benimim, hem de senin, sen de benim,
Bir öyle garip hale bugün geldim ki
Sen ben misin, bilmiyorum, ben mi senim.’’  Bu dizelerde ben ve sen kişilikleri sorgulanarak ben, senle buluşturulmakta sonuçta ben, senle birleştirilip  özdeşleştirilmektedir. Bu netice, vahdeniyet ve vahdet-i vücutla ilgilidir.

   Yunus Emre’nin aşk anlayışında hitsp edilen sadece insan değildir. O, bütün varlıklara ayırt etmeden seslenir.:

‘’Aşk makamı âlidir, aşk kadim ezelidir,
Aşk sözünü söyleyen cümle kudret dilidir.
Diyen o, işiten o, gören o, gösteren o,
Her sözü söyleyen o, suret can menzilidir.
Suret söz nerde buldu, nerde sözü iş oldu,
Suret kendi dil geldi, dil hikmetin yoludur.
Suretler ün diyemez, söz kendisi söylemez.
İşler hicapsız olmaz, risalet hasılıdır.

Bu bizim işretimiz, odur bu lezzetimiz,

İçip esridiğimiz, aşk şerbeti gülüdür.
Onu ona dersin onun, söyleyen o, söz onun,
O bizimdir, biz onun, gayrı tesbih dilidir.
Yunus sözün tak kılan, görmedi münkir olan,
Ömrün zulmete salan marifet yoksuludur.’’  

     ‘’Aşk sözünü söyleyen cümle kudret dilidir.’’ Yunus Emre, aşkın ancak kudret diliyle söylenebileceğini ifade eder. Zira aşk, ilahidir ve ilahi olan bu kavram ancak ‘’kudret’’ in verdiği dil ile söylenebilir. Kudret dili sözü, Yunus’un özgün tamlamalarından biridir. Bir ‘’mana eri’’ olan Yunus, bu söyleyişleriyle yüzyıllardır Türkçe’ye derinlik ve yücelik kazandırmaktadır.

   Şiir, insanlar üzerinde  etkili bir edebi sanat olarak tasavvuf  kültüründe sıkça kullanışmıştır. Aşkla şiir omuzdaştır. Şiir, anlatır en gizli dili. Gönül feryadının sesidir şiir. Tabii aşktan başlar sonsuzluğun bilinmeyen yerlerine varmaya çalışır. Şiir, aşkı terennüm ettikçe ölümsüzlüğe karışır. Sonra şiirler, nağme olup bir başka gönülde kendine yer edinir. Artık o yurt, şiirle nağmenindir. Bir zaman hümanın kanadında evreni dolaşır. Gönlü güzel bir insanın dudaklarında nağmelenen ezgi  iletir aşkı en cömert duygusundan. Maşuk, pervane misali döner durur ışığında. Kanatları tutuşur pervanenin ve yandıkça daha olgunlaşır hamlığı. Hamlıktan  olgunluğa ulaşmaya yol verilir. Selam olsun, aşkın sırrına erenlere…

Türlü türlü cefanın, adını aşk vermişler,
Bu cefaya katlanan, dosta halvet ermişler.
Her kim aşka erişe aşk onunla barışa,
Kim aşka müşteriyse canına od vurmışlar.
Her kim aşka sataştı, o dem kaynadı taşdı,
Kim delidir kim uslu, dört yanında durmuşlar.
Aşktır bu afet bela, döndürür halden hale,
Dost elinden piyale hoş melamet olmuşlar.
Aşktır Yunus’un canı, başında serencamı,
Aşka münkir ademi, bu meydandan sürmüşler.

Comments powered by CComment

Türk dünyası edebiyatlarının önemli bir parçasını teşkil eden Özbek edebiyatı, Özbekistan’ın bağımsızlığa kavuşmasıyla birlikte, kendine özgü metotlar geliştirerek dünya...
Günümüzde geçmişte hiçbir zaman olmadığı kadar fazla insan tarih yazmanın, aynı şekilde hiçbir zaman olmadığı kadar insan da geçmişe dair bilgi edinmenin peşindedir. Bu...
Türk illeri dünyanın en eski illerinden olarak, dört bin yıla yakın keçmişl a rind a Asya, Afrika ve Avrupa qitelerine yayılmışlar ve oralarda büyük millet ve devletler...
Bireyi kendilik hissiyle yakınlaştıran/ uzaklaştıran olgular dizgesi, toplumsal sorumluluklar ve ihtiyaçların bir-biriyle olan uyumu/çatışmasıyla doğru orantılıdır. Bireyi...
Yoksa başlığa gene “Oğuz Uykusu” mu demeliydim… Son yıllarda bâzı muhâfazakâr çevrelerde gittikçe genişleyen bir Mevlânâ aleyhtarlığı gözlüyorum. Esâsen bu üzüntü verici durumu...
Ömer Seyfettin, “11 Mart 1884 günü -Rûmî takvimle 28 Şubat 1299- Balıkesir’in Gönen ilçesinde doğdu.”[2]Ömer Seyfettin’in ilerleyen yaşlarında Gönen özlemini ve çocukluk...
Ağaç mıyım, ağaçtan düşen yaprak mı? Dallarım dik mi duruyor tüm rüzgâra, soğuğa karşı Yoksa en ufak üfleyişte sarkıtıyor muyum dallarımı yerin bin kat dibine? Neyim ben? Gül...
1865 yılında Fatih’in Sarıgüzel Mahallesi’nde doğdu. Babası Menteşeoğulları’ndan Bahaeddin Efendi, annesi zengin bir ailenin yanında evlatlık olarak yetişen Nevber Hanım’dır....
Romancılık ve tarihçilik farklı şeyler tabi. Romanı deneyen tarihçiler var, ama her tarihçi roman yazamaz, romancı da tarih yazamaz. Tarihi malzeme olarak kullanmak farklı bir...
XIX. yüzyılın ikinci yarısında Türk edebiyatı ve siyasî hayatında büyük tesirler meydana getiren vatan ve hürriyet şairi, dava ve mücadele adamı, edip, yazar, gazeteci ve...
Odlar Yurdu, Azerbaycan Bakü'de doğdu. Liseden beri edebi ve sanatsal etkinliklerle ilgilendi. Türk ve Irak Türkmen edebiyatının gazete, dergi, şiir koleksiyonları, dergileri ve...
Şevval 1290’da (Aralık 1873) İstanbul Fatih’te Sarıgüzel’de doğdu. Babası, küçük yaşta tahsil için Arnavutluk’un İpek kazası Şuşisa köyünden İstanbul’a gelmiş, “temiz” mânasına...
(1873 - 1936) 1 Mehmed Âkif Ersoy, şair, fikir adamı, veteriner, eğitimci, vaiz, hafız, milletvekili, İstiklal Marşı‘nın şairi, millî şair, vatan şairi. 1873‘te İstanbul‘da Fatih...
28 Ağustos 1977 yılında doğdu. Çocukluğunu doğanın kucağında konargöçer bir aile de geçiren Arsalan Mirzayı 1983’te Şiraz’a yakın olan Kevar şehrinde eğitme başladı. Eğitimini...
Anı ana ekleyip, hâlden hâle geçmek: değişmek. Ne geçmişte ne de gelecekte, değişim şimdide. İbn Sina üç şimdinin içinde birden yaşar: Geçmişin şimdisi; şimdinin şimdisi;...