Welcome to Edebi Medeniyet : Ebedi Medeniyet   Hoparlörü tıklayıp seçtiğiniz alanı dinleyebilirsiniz Welcome to Edebi Medeniyet : Ebedi Medeniyet Powered By GSpeech
Edebi Medeniyet 
Ebedi Medeniyet
Ahmet URFALI">
(Okuma süresi: 3 - 5 dakika)
Bunu okudun 0%

 divan siirinde elestiriTürk divan şiiri 13. ve 19. yüzyıllar arasında varlığını sürdürerek nazım şekilleri, dili, iç ahenk, mecaz, tema, mazmun ve edebi sanatlarıyla altı asır gibi uzunca bir döneme damgasını vurmuştur. Divan edebiyatı tabiri ilk defa Ömer Seyfeddin ve Ali Canip tarafından kullanılmaya başlanmıştır. Divan edebiyatı yerine; edebiyyât-ı kadime, havas edebiyatı, saray edebiyatı, enderun edebiyatı, skolastik edebiyat, medrese edebiyatı, Osmanlı edebiyatı, yüksek zümre edebiyatı, klasik edebiyat, klasik Türk edebiyatı ifadeleri de söylenmesine karşılık bu adlandırmalar yaygınlık kazanmamıştır. 

    Divan şiiri revaç bulduğu dönem içinde pek çok güzelliği Türk’ün ruh ve gönül dünyasına kazandırmış, etkileri günümüz şiirinde de hissedilmektedir.

   Divan şiirinde genel anlamıyla şiire konu olabilecek bütün temalar işlenmiştir. Aşk, ölüm, tabiat, din, toplum, rindlik, yiğitlik, terbiye gibi temalar divan şiirinde öne çıkarılarak işlenmiştir. Divan şiirini gereği gibi anlamak istemeyenler, önyargılı davrananlar, onu yüksek zümre edebiyatı olmasından bahisle aşağılamaya çalışmışlardır. Bu durum, art niyet sahipleri tarafından devamlı gündemde tutularak, dilinin anlaşılmazlığından ve en çok da toplumsal gerçeklik ve eleitiriden uzak olduğu iddiası öne sürülmüştür. Oysa divan şiirinin bir sanat olduğu göz ardı edilmiştir. Divan şiirinin toplumsal gerçekçiliği; slogan atmak, çığırtkanlık yapmak, kupkuru söyleyişlerle sanat yapmayı marifet saymanın dışındadır.

   Divan şiirinde; eleştiri ve toplumsal gerçekçilik, toplum konularına duyarsızlık gösterip ilgilenmemek anlamında kullanılıyorsa bu iddia da tamamen asılsızdır. Bu ifade, bilgisizlik ve konuyu araştırmamaktan kaynaklanmaktadır. Zira divan şairleri toplumsal konulara yabancı kalmamış, üst düzeyde ve edebi ölçülerde pek çok örnekler vermişlerdir. Sanatçı içinde yaşadığı toplumun aynasıdır. Bu yüzden toplumun sorun ve olaylarına temas etmek mecburiyetindedir.

      Divan şiirinde; hiciv, latife, hezl, tehzil, tezyîf, mutâyebe, mülâtafa, zemm, şetm, kadh adlarıyla eleştiri nazımları bulunmakta olup formlara uygun şiirler yazılmıştır.

     .Nesimî, Nef’î, Osman-zâde Tâib ve  İzzet Molla yaptıkları eleştiriler sebebiyle hayatlarından olmuşlardır. Nef’i Siham-ı Kaza, Şeyhi Harname, Fuzulî  Şikayetnamesi, Bağdatlı Ruhi Terkib-i Bend  adlı eserleriyle divan şiirinde hiciv örnekleri vermişlerdir.Bunun yanı sıra eserlerinde hicviye yazan şairler : Şeyhülislam Yahya, Molla Lütfi, Şair Eşref , Koca Ragıp Paşa, Fitnat Hanım, Aynî, Haşmet, Sururî Vehbi’dir. 

    Konuyla ilgili birkaç misal verelim.      

   Germiyan Türk’ü olarak anılan Şeyhi (1375-1431), Harnâme adlı eserinde;

‘’ Bâtıl isteyü haktan ayrıldım, 

  Boynuz umdum kulaktan ayrıldım"  diyerek hakkına razı olmamanın ibretlik dersini anlatmıştır.

   Cem Sultan (1459-1494) esirlik yıllarında yazdığı gazelinde;

‘’Yürü var ey Bâyezid sen süregör devrânını

    Saltanat bâkî kalur derlerse bu yalandur.’’ Diyerek kardeşi Beyazıt’a saltanatın sonsuza kadar devam etmeyeceği ihtarında bulunur.

   Fuzuli (?-1556), Şikayetnâme’sinde; ‘’ Selâm verdim rüşvet değildir deyü almadılar.’’ diyerek rüşvet kokuşmuşluğunu işaret eder.

   Baki (1526-1600), Kanuni Mersiyesi’de;

‘’ Aldın hezâr büt-gedeyi mescid eyledin

    Nâkûs yerlerinde okuttun ezânları’’sözleriyle Kanuni’nin binlerce puthaneyi alıp mescit yaptığını, çan sesi yerine ezan okuttuğunu belirtir.

    Taşlıcalı Yahya Bey (?-1582), Şehzade Musafa’nın boğdurulması üzerine yazdığı mersiyede:

‘’Tolundu mihr cemali, bozuldu erkanı

    Vebale koydular al ile Âl-i Osmani’’ diyerek adaletsizliğe karşı kükremiştir. Hikâyet-i Kadı şiirinde ise rüşvet konusunu ele almıştır.

Bağdatlı Ruhi (?-1605), Terki-i Bend’inde  toplumsal eleştirilerde bulunmuştur:

‘’ Ebnâ-yı zamânun talebi nâm u nişandur

 Her biri tasavvurda fülân ibni fülândur.’’

Şeyhülislam Yahya (1552-1643):

‘’Hırka vü tâc ile zâhid kerem et sıkleti ko 

  Âdeme cübbe vü destâr kerâmet mi verir’’  beyitiyle cübbe ve destarın insana keramet vermeyeceğini söylemiştir.  

  Şair Eşref (1847 – 1912);

“Kabrimi kimse ziyaret etmesin Allah için             

Gelmesin reddeylerim billahi öz kardeşimi              

Gözlerim ebnâ-yı âdemden o kadar yıldı ki              

İstemem ben Fatiha tek çalmasınlar taşımı”  dörtlüğünde âdem oğullarından gözünün yıldığını belirtmiştir.

Nef’i, (1572 – 1635) Sadrazam Mehmet Paşa’yı şiirinde yerden yere vurur:                                                     

‘’Paymal eylediniz saltanatın ırzını hem

Yok yere oldı telef ol kadar adem a köpek

Hiç hanlık satılır mı hey edebsiz hain

Tutalım olmamış ol fitne muazzam a köpek

Sen kadar düşmen-i devlet mi olur a hınzır

Ne turur saltanatun sahibi bilsem a köpek’’

Nabi, (1642-1712) rüşvet konusu üzerinde duran şairlerdendir:

‘’Vermezdi kimse kimseye nân minnet olmasa 

    Bir maslahat görülmez idi rişvet olmasa’’    

      Örnekleri çoğaltmak mümkündür. Bir dönem hakkında hüküm verirken içinde yaşanılan zamanın şartlarını da hesaba katmak gerekir. Türk divan şiiri, söyleyeceğini söylemiş ama unutulmamış, günümüzde de sevilerek okunmakta, şiirlerine nazireler yazılmakta, pek çok şair tarafından onun üslup özellikleriyle yeni manzumeler yazılmaktadır.  

Comments powered by CComment

About the Author

Ahmet URFALI

More articles from this author

Alaeddin Bey 19 Kasım 1994 de Harbiye Kültür Konser Salonunda hicaz bir şarkı okuyor. "Kimseyi böyle perîşân etme Allâh'ım yeter, Uyku tutmaz, bir ümit yok, gelmiyor hiçbir...
Menâkıb-ı Mustafa Safî müellifi Derviş İbrahim Hilmî Bey’in kendisinden üç yaş küçük olan kardeşi Muhammed Zühdî Bey, Boluludur ve Mudurnulu Halil Rahmî Efendi’nin...
Sanatçı ve Devlet Adamı Gece on buçuk sularında kapısı çalınıyor Alaeddin Bey'in, kapıda polisler. Cumhurbaşkanı Celal Bayar hanım öğretmenler için bir yemek vermiş. Sohbet...
Mehmet Kaplan, üniversitelerde, sanat, edebiyat ve kültür çevrelerinde tanınmış bir edebiyat araştırmacısı; eleştirmen, denemeci, “müşfik ve müşvik bir hoca”, kültür adamı,...
Yahya Kemal Beyatlı, kendi kuşağına ve daha sonraki kuşaklara mensup birçok şairi yazarı ve kültür adamını etkilemiş bir şairdir. Onun meydana getirdiği etki ve bıraktığı iz,...
Türk edebiyatının daima ağır basan kefesi, Türklüğün ortak değeri Dede Korkut Hikâyeleri; mitoloji, tarih, sosyoloji ve kültür gibi alanlarda kaynak durumundadır. İçeriğinin...
Alaeddin Yavaşça 1945 yılında İstanbul Erkek Lisesini birincilikle bitirir ve tıp fakültesi imtihanlarını kazanır, tıp tahsiline başlar. Son sınıfta bir fasıl toplantısındadır....
Alaeddin Yavaşça emanetini teslim etti. Beşiktaş'taki Yahya Efendi Türbesi Haziresi'ne defnedildi. Yahya Kemal diyordu ya "Kökü mazide olan atiyim" diye. Tam Alaeddin Yavaşça...
Makedon isyancılar Cemile'nin annesini, babasını katlediyor. Henüz beş yaşındaki Cemile'yi de süngülemişler, öldü diye bırakmışlar. Saatler sonra Osmanlı askeri bulmuş,...
Oğuzların atası Oğuz Han ve oğullarının destanını anlatan başlıca iki kaynak vardır. Bunlardan birincisi Paris Milli Kütüphanesi’nde bulunan Uygur yazısıyla yazılmış, eksik tek...
Türk illeri dünyanın en eski illerinden olarak, dört bin yıla yakın keçmişl a rind a Asya, Afrika ve Avrupa qitelerine yayılmışlar ve oralarda büyük millet ve devletler...
“Tarihî çeşmeler zamanın gözleridir. Geçmişten geleceğe bakarlar. Hiç ummadığınız bir köşe başında bile tarihin şahitleri olarak karşınıza dikilirler. Siz önünden geçip...
"Bugün dünya birbirine zıt iki yere parçalanmıştır: zalimler ve mazlumlar. Niçin bu insanlardan birisi parasının gücü ile sanat öğrensin, eğitim alabilsin; diğeri ise bütün...
Türk dünyası edebiyatlarının önemli bir parçasını teşkil eden Özbek edebiyatı, Özbekistan’ın bağımsızlığa kavuşmasıyla birlikte, kendine özgü metotlar geliştirerek dünya...
Günümüzde geçmişte hiçbir zaman olmadığı kadar fazla insan tarih yazmanın, aynı şekilde hiçbir zaman olmadığı kadar insan da geçmişe dair bilgi edinmenin peşindedir. Bu...
Hoparlörü tıklayıp seçtiğiniz alanı dinleyebilirsiniz Powered By GSpeech